Veelgestelde vragen en documenten Klimaatzaak voor de Toekomst

A. De kern van de zaak

Q1. Waarom starten jullie een klimaatzaak tegen het Havenbedrijf Rotterdam? 

Omdat de Rotterdamse haven nog steeds zwaar op fossiele grondstoffen leunt, terwijl de klimaatcrisis om een snelle, eerlijke en gecontroleerde afbouw van onze fossiele afhankelijkheid vraagt.

De haven van Rotterdam is een van de grootste fossiele knooppunten van Europa. Via de haven worden enorme hoeveelheden olie, kolen en gas verwerkt, opgeslagen, doorgevoerd en gebruikt. Daarmee draagt de haven substantieel bij aan gevaarlijke klimaatverandering.

Het Havenbedrijf Rotterdam beheert en ontwikkelt het havengebied. Het bepaalt wie grond krijgt, welke infrastructuur wordt ontwikkeld en onder welke voorwaarden bedrijven actief zijn. Toch ontbreekt een plan om de fossiele activiteiten in de haven gecontroleerd af te bouwen.

Daarom starten wij de Klimaatzaak voor de Toekomst. Wij willen dat het Havenbedrijf kiest voor een haven die schoon, sterk en toekomstbestendig is. 

Q2. Wat eisen jullie van het Havenbedrijf Rotterdam?

Wij eisen dat het Havenbedrijf zijn klimaatbeleid in lijn brengt met het Klimaatakkoord van Parijs. 

Concreet vragen wij om een klimaatplan voor de gecontroleerde afbouw van fossiele activiteiten in de haven. Dat plan moet gericht zijn op volledige klimaatneutraliteit in 2050. Niet alleen voor de uitstoot in het havengebied zelf, maar voor de totale klimaatimpact van de activiteiten die het Havenbedrijf faciliteert.

Het Havenbedrijf moet onder meer:

1. sectorspecifieke afbouwpaden maken voor kolen, olie en gas;

2. meetbare tussendoelen vaststellen voor 2030, 2035, 2040 en 2045;

3. bindende afspraken maken met klanten over de afbouw van fossiele activiteiten;

4. stoppen met nieuwe contracten die leiden tot langdurige fossiele afhankelijkheid;

5. ruimte maken voor duurzame industrie, schone energie, circulariteit en toekomstbestendige werkgelegenheid.

Het gaat dus niet om stilstand. Het gaat erom dat de haven de regie terugpakt.

Q3. Waarom noemen jullie dit de Klimaatzaak voor de Toekomst? 

Omdat deze zaak gaat over de toekomst van jongeren, toekomstige generaties en de haven zelf.

De keuzes die nu worden gemaakt, bepalen hoe de haven er over tien, twintig of dertig jaar uitziet. Blijft Rotterdam vasthouden aan een fossiel model dat steeds kwetsbaarder wordt? Of kiest de haven voor schone energie, duurzame industrie en banen die ook in de toekomst blijven bestaan?

Voor jongeren is klimaatverandering geen abstract risico. Zij leven het langst met de gevolgen van de keuzes die vandaag worden gemaakt. Daarom staan jongeren centraal in deze zaak.

Q4. Is dit een zaak tegen de Rotterdamse haven?

Nee. Dit is geen zaak tegen de haven. Dit is een zaak vóór de toekomst van de haven.

De haven is belangrijk voor Rotterdam, Nederland en Europa. Juist daarom moet zij toekomstbestendig worden. Een haven die te lang afhankelijk blijft van fossiele brandstoffen, loopt grote risico’s: dalende vraag naar fossiele producten, strengere klimaatregels, geopolitieke schokken, stranded assets en verlies van werkgelegenheid.

Wij willen voorkomen dat de haven te laat verandert. Een gecontroleerde afbouw van fossiel geeft ruimte voor opbouw: duurzame industrie, hernieuwbare energie, circulariteit en nieuwe banen.

Verandering begint in Rotterdam.

B. Waarom het Havenbedrijf Rotterdam?

Q5. Waarom richten jullie je op het Havenbedrijf en niet op Shell, BP of andere fossiele bedrijven?

Omdat het Havenbedrijf een unieke positie heeft.

Fossiele bedrijven in de haven hebben een eigen verantwoordelijkheid. Maar het Havenbedrijf is de beheerder en exploitant van het hele havengebied. Het geeft grond uit, sluit contracten, ontwikkelt infrastructuur en bepaalt mede welke activiteiten in de haven ruimte krijgen.

Individuele bedrijven kijken vooral naar hun eigen bedrijfsbelang. Het Havenbedrijf moet naar het geheel kijken. Juist daarom is het Havenbedrijf de partij die de regie moet nemen over de transitie van de haven als geheel.

Het Havenbedrijf is de spin in het web. Daarvan mag worden verwacht dat zij de haven richting geeft.

Q6. Is het Havenbedrijf verantwoordelijk voor uitstoot die buiten Rotterdam plaatsvindt?

Ja. Het Havenbedrijf is niet alleen verantwoordelijk voor wat letterlijk uit de schoorstenen in de haven komt. Het is juist verantwoordelijk voor de fossiele activiteiten die het op zijn grondgebied faciliteert.

Het Havenbedrijf geeft grond uit, sluit contracten, ontwikkelt infrastructuur en verdient aan activiteiten die elders tot grote uitstoot leiden. Denk aan olie, kolen en gas die via Rotterdam worden verwerkt, doorgevoerd en uiteindelijk worden verbrand.

Wie zulke activiteiten faciliteert en daar invloed op heeft, kan de klimaatimpact daarvan niet buiten beschouwing laten. Het Havenbedrijf kan zich niet verschuilen achter zijn klanten. Het moet ook zelf aan de slag.

Q7. Doet het Havenbedrijf niet al veel aan verduurzaming?

Het Havenbedrijf doet dingen die belangrijk zijn. Het werkt aan nieuwe energie, waterstof, CO₂-opslag, elektrificatie en duurzame infrastructuur. Dat is goed.

Maar het is niet genoeg.

Het klimaatbeleid van het Havenbedrijf richt zich vooral op de uitstoot binnen het havengebied. Het grootste deel van de klimaatimpact zit juist in de fossiele stromen die via de haven lopen: olie, kolen en gas die elders worden verbrand of gebruikt.

Bovendien zet het Havenbedrijf vooral in op opbouw en ombouw, maar niet op afbouw. Terwijl de transitie alle drie vereist: opbouwen, ombouwen én afbouwen. Een efficiëntere fossiele industrie blijft een fossiele industrie. Zonder afbouwplan blijft de haven vastzitten in het verleden.

Q8. Is dit niet eigenlijk de verantwoordelijkheid van de gemeente Rotterdam en de Staat?

De gemeente Rotterdam en de Staat hebben ook een verantwoordelijkheid. De politiek kan niet blijven stilzitten in deze energiecrisis. Daarnaast geldt in dit geval dat de gemeente Rotterdam en de Staat ook de aandeelhouders van het Havenbedrijf zijn: de gemeente Rotterdam bezit 70% en de Staat 30%.

Maar dat neemt de eigen verantwoordelijkheid van het Havenbedrijf niet weg. Het Havenbedrijf beheert het havengebied, sluit contracten met bedrijven en bepaalt mede hoe de haven zich ontwikkelt. Daarom spreken wij het Havenbedrijf zelf aan.

Juist omdat het Havenbedrijf een staatsdeelneming is, mag worden verwacht dat het publieke belangen zwaar laat wegen: bescherming tegen gevaarlijke klimaatverandering, duurzame welvaart, werkgelegenheid en de belangen van huidige en toekomstige generaties.

C. Fossiele afbouw en de haven van morgen

Q9. Wat bedoelen jullie met fossiele afbouw?

Fossiele afbouw betekent dat de haven stap voor stap minder afhankelijk wordt van olie, kolen en gas.

Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag. Wij vragen geen plotselinge stop. Wij vragen een gecontroleerd transitieplan. Met duidelijke keuzes, deadlines en afspraken met bedrijven.

Juist zonder plan dreigt chaos. Dan bepaalt de markt wanneer raffinaderijen sluiten, fossiele stromen wegvallen en wie de rekening betaalt. Met een afbouwplan kan het Havenbedrijf de regie nemen en zorgen dat werknemers, bedrijven en de stad zich tijdig kunnen voorbereiden.

Q10. Willen jullie raffinaderijen, kolenterminals en LNG-terminals sluiten?

Wij vragen niet om een plotselinge sluiting van bedrijven.

Wij vragen om een plan voor een gecontroleerde afbouw. Sommige fossiele activiteiten zullen op termijn moeten verdwijnen. Andere activiteiten zullen moeten ombouwen. Het Havenbedrijf moet per sector duidelijk maken wat het pad is richting klimaatneutraliteit in 2050.

Daarbij horen tussendoelen voor 2030, 2035, 2040 en 2045. Zo wordt duidelijk welke keuzes nu nodig zijn, welke investeringen toekomstbestendig zijn en welke activiteiten juist leiden tot fossiele lock-in.

Q11. Leidt afbouw in Rotterdam niet gewoon tot verplaatsing van uitstoot?

Dat is geen gegeven. En het is geen reden om niets te doen.

Het wereldwijde gebruik van fossiele brandstoffen moet de komende decennia omlaag om de klimaatdoelen te halen. De vraag is dus niet óf fossiel verdwijnt, maar hoe. Gebeurt dat ongecontroleerd, door marktschokken en geopolitieke crises? Of gebeurt het gecontroleerd, met oog voor werknemers, industrie en publieke belangen?

Bovendien vragen wij niet alleen afbouw. Wij vragen ook opbouw. Fossiele activiteiten moeten plaatsmaken voor duurzame alternatieven. Zo blijft Rotterdam een belangrijke haven, maar dan voor de economie van morgen.

Q12. Brengt dit de energiezekerheid van Nederland niet in gevaar?

Nee. Energiezekerheid vraagt niet om méér fossiele afhankelijkheid, maar om minder.

Zolang Nederland afhankelijk blijft van internationale olie- en gasmarkten, blijven huishoudens en bedrijven kwetsbaar voor oorlogen, geopolitieke spanningen en prijsschokken. De energiecrises van de afgelopen jaren laten zien hoe kwetsbaar die afhankelijkheid is.

Een haven die inzet op schone energie, elektrificatie, waterstof, opslag, circulariteit en wind op zee draagt juist bij aan een sterker en onafhankelijker energiesysteem. Dit is in het belang van ons allemaal. 

Q13. Wordt energie hierdoor niet duurder voor gewone mensen?

Nee. Deze zaak is juist bedoeld om te voorkomen dat gewone mensen de rekening blijven betalen voor fossiele afhankelijkheid.

Duurzame energie is op veel plekken al goedkoper dan fossiele energie. Als windparken en zonnepanelen eenmaal zijn gebouwd, zijn de kosten voor het opwekken van stroom relatief laag en stabiel. Het probleem is dat er nog te weinig schone energie beschikbaar is en dat de industrie nog te vaak afhankelijk blijft van olie, kolen en gas.

Daardoor blijven huishoudens en bedrijven kwetsbaar voor fossiele prijsschokken. Dat hebben we de afgelopen jaren gezien. Zodra internationale gas- en oliemarkten onder druk komen te staan, stijgt de energierekening van gewone mensen. Fossiele afhankelijkheid is dus geen garantie voor betaalbaarheid. Integendeel: zij maakt energie onvoorspelbaar en duur.

Fossiele energie lijkt soms goedkoop, maar de echte kosten zijn enorm: klimaatschade, gezondheidsschade, subsidies, geopolitieke afhankelijkheid en toekomstige herstelkosten. Die rekening komt vaak terecht bij burgers, werknemers en jongeren.

Een gecontroleerde afbouw van fossiel en opbouw van schone energie maakt Nederland op termijn juist weerbaarder, stabieler en betaalbaarder. Juist daarom moet de haven nu kiezen voor de energie van de toekomst. 

D. Jongeren, werknemers en samenleving

Q14. Waarom spelen jongeren een belangrijke rol in jullie campagne?

Omdat jongeren het langst leven met de gevolgen van klimaatverandering.

De huidige fossiele keuzes leggen een last op hun toekomst. Meer hitte, extreem weer, zeespiegelstijging, schade aan natuur en groeiende onzekerheid over wonen, werk en veiligheid. Jongeren hebben deze crisis niet veroorzaakt, maar krijgen wel de rekening.

Daarom ondersteunen jongeren deze zaak actief. Zij laten zien dat de toekomst niet alleen een economisch vraagstuk is, maar ook een rechtvaardigheidsvraag. De haven mag geen fossiele schuld doorschuiven naar de generaties die na ons komen.

Q15. Waarom zijn jongeren geen mede-eiser?

Omdat wij jongeren niet willen belasten met de druk van een juridisch proces.

Advocates for the Future is een juridische NGO die opkomt voor het algemeen belang, waaronder de belangen van jongeren en toekomstige generaties. Dat is precies waarom Advocates for the Future deze zaak voert.

Jongeren spelen een belangrijke publieke en maatschappelijke rol in deze zaak, maar hoeven niet persoonlijk als eiser op te treden. Zij moeten hun stem kunnen laten horen zonder de juridische last van een jarenlange rechtszaak te dragen.

Q16. Wat betekent deze zaak voor werknemers in de haven?

Een toekomstbestendige haven is ook in het belang van werknemers.

De energietransitie gaat grote gevolgen hebben voor de haven. Als het Havenbedrijf te lang wacht, dreigt verandering abrupt en ongecontroleerd plaats te vinden. Dan komen banen juist onder druk te staan.

Met een gecontroleerde afbouwstrategie kan tijdig worden geïnvesteerd in nieuwe bedrijvigheid, omscholing, eerlijke arbeidsvoorwaarden en duurzame werkgelegenheid. Werknemers mogen niet de dupe worden van een fossiel model dat zijn houdbaarheidsdatum nadert.

Een rechtvaardige transitie begint met eerlijk vooruitkijken.

Q17. Is deze zaak slecht voor het vestigingsklimaat?

Nee. Een fossiele haven zonder toekomstplan is juist slecht voor het vestigingsklimaat.

Bedrijven die willen investeren in schone industrie, circulariteit, elektrificatie en hernieuwbare energie hebben duidelijkheid nodig. Een serieus klimaatplan geeft richting, zekerheid en vertrouwen.

Rotterdam kan aantrekkelijk blijven voor bedrijven die bouwen aan de economie van morgen. Maar dan moet duidelijk zijn dat de haven niet blijft vasthouden aan een economie gebaseerd op fossiel. 

E. Proces, steun en vervolg

Q18. Wat gebeurt er nu juridisch?

Wij sturen het Havenbedrijf een sommatiebrief. Dat is een formele juridische brief waarin wij het Havenbedrijf vragen om aan onze eisen te voldoen.

Met deze brief krijgt het Havenbedrijf de kans om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Wij vragen het Havenbedrijf om binnen zes weken te bevestigen dat het met een serieus afbouwplan komt.

Als het Havenbedrijf dat niet doet, kunnen wij de volgende stap zetten en de zaak aan de rechter voorleggen. Wij hopen dat een rechtszaak uiteindelijk niet nodig is. Maar als het Havenbedrijf blijft weigeren om de fossiele afhankelijkheid van de haven af te bouwen, dan stappen wij naar de rechter.

Q19. Hoe kunnen jongeren, Rotterdammers en anderen deze zaak steunen?

Iedereen die een toekomstbestendige haven wil, kan deze zaak steunen.

Je kunt helpen door de zaak te delen, acties te steunen, aanwezig te zijn bij bijeenkomsten, gemeenteraadsleden en kamerleden aan te spreken en mee te bouwen aan de beweging voor een duurzame haven.

Deze zaak gaat om de wereld waarin wij leven. Het is daarom belangrijk dat het debat ook buiten de rechtszaal wordt gevoerd, met gemeenteraadsleden, kamerleden en andere beleidsbepalers. 

Het voeren van een rechtszaak is kostbaar. Via onze website kun je ook een donatie doen.

Jongeren kunnen jongerenvertegenwoordiger worden van de Klimaatzaak voor de Toekomst. Dat betekent dat je laat zien dat jij achter deze zaak staat. Je vertegenwoordigt de stem van jongeren in onze campagnes, voert gesprekken met de haven, schrijft opiniestukken en nog veel meer! Je bent niet juridisch verantwoordelijk, je loopt geen financieel risico en je hoeft geen advocaat te hebben.

Q20. Wat gebeurt er als jullie winnen?

Dan moet het Havenbedrijf een serieus klimaatplan maken dat de fossiele activiteiten in de haven gecontroleerd afbouwt en de haven in lijn brengt met het Klimaatakkoord van Parijs.

Dat betekent niet dat de rechter zelf bepaalt welke terminal wanneer sluit of hoe iedere hectare van de haven moet worden ingericht. Die verantwoordelijkheid blijft bij het Havenbedrijf. Maar het Havenbedrijf moet wel een plan maken dat effectief, meetbaar en juridisch houdbaar is.

Een overwinning zou dus betekenen dat het Havenbedrijf niet langer kan volstaan met verduurzaming binnen de bestaande fossiele structuur. Het moet dan daadwerkelijk sturen op afbouw van fossiele activiteiten, opbouw van duurzame alternatieven en een haven die klimaatneutraal is in 2050.

Dat is precies waar deze zaak om draait: niet de haven tegenhouden, maar de haven toekomst geven.